De geschiedenis van Kolhorn
De geschiedenis van Kolhorn
Kolhorn ontstond in de 14e eeuw in de scherpe bocht van de Westfriese Omringdijk, waar de Hoogsloot uitmondde in de Zuiderzee. Horn betekent hoek. Dit is het verhaal van een dorp dat in stappen van het open water af raakte.
Fotograaf en periode volgen uit het archief
-
14e eeuw
Kolhorn ontstaat
Het dorp ontstaat in de bocht van de Westfriese Omringdijk, waar de Hoogsloot uitmondt in de Zuiderzee. Horn betekent hoek.
-
1494 · 1514
Genoemd in de registers
Kolhorn staat in belastingregisters als aanlegplaats voor schepen uit Schagen.
-
late 16e eeuw
Voorhaven van Schagen
Kolhorn wordt de voorhaven van Schagen; in de 17e eeuw gaat de overslag met lichters naar de rede van Texel.
-
1788
Dorpsbrand
Een brand verwoest 24 huizen en de houten kerk. De Laurenskerk wordt in 1791 en 1792 herbouwd.
-
1844 · 1847
Waard- en Groetpolder
De eerste stap van het open water af: het water rond het dorp wordt land.
-
1900
De KH44 te water
Op 23 april 1900 gaat de Jansje Johanna te water bij werf W.F. Stoel & Zoon in Alkmaar, in ijzer.
-
1930
Wieringermeer droog
De drooglegging van de Wieringermeer; de visserij stort in.
-
1932
Afsluitdijk
Het einde van de zeevisserij vanuit Kolhorn.
-
1936
Kanaal Schagen-Kolhorn
Op 10 juli opent het kanaal. De haven krijgt een functie aan het binnenwater, en die heeft het dorp tot vandaag.
-
1966
Het dorp koopt de kerk
De Laurenskerk wordt een dorpshuiskerk.
-
2000
Varend erfgoed
Stichting Varend Erfgoed Kolhorn koopt de KH44; sinds 2023 heeft de stichting een eigen werf aan het Kolhornerdiep.
Bronnen: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (monumentenregister en gezicht 1465), Westfries Genootschap, DBNL Monumenten in Nederland. Zie per verhaal de bronregel.
"Horn betekent hoek: het dorp ligt in de scherpe bocht van de dijk." Naamverklaring, Bijlage A
Water werd land
Dezelfde dijk, steeds minder open water: de inpoldering van de Waardpolder en Groetpolder, de drooglegging van de Wieringermeer en de Afsluitdijk.
Voorhaven van Schagen
Al in 1494 en 1514 staat Kolhorn in belastingregisters als aanlegplaats voor schepen uit Schagen. In de late 16e eeuw werd het de voorhaven van die stad, in de 17e eeuw ging de overslag met lichters naar de rede van Texel.
Turfschuren op de dijk
Kolhorn was overslagplaats voor turf uit het grensgebied van Drenthe, Friesland en Overijssel. Friese tjalken losten hun lading in schuren bovenop de dijk. De zwart geteerde houten schuren uit de 19e eeuw staan er nog; vijf zijn rijksmonument, verdeeld over twee registraties. In een ervan zit Museum De Turfschuur.
De KH44 Jansje Johanna
De naam KH44 is haar visserijregistratie: KH is de code van thuishaven Kolhorn, 44 is het volgnummer. Voluit heet ze Jansje Johanna, gebouwd in de winter van 1899 op 1900 bij werf W.F. Stoel & Zoon in Alkmaar en te water gelaten op 23 april 1900. Bijzonder genoeg in ijzer, in een tijd waarin vrijwel alleen houten jollen werden gebouwd. Een ansjovisjol (Staverse jol) van 6,40 meter over de stevens, 2,80 meter breed, met 80 centimeter diepgang. Ze viste tot 1929 vanuit Kolhorn. In 2000 kocht Stichting Varend Erfgoed Kolhorn het schip; sinds 2023 heeft de stichting een eigen werf aan het Kolhornerdiep. De ligplaats is tegenover Museum De Turfschuur.
126 kilometer Omringdijk
De dijkbouw begon rond het jaar 1000. Rond 1320 was de Westfriese Omringdijk een gesloten geheel. Vandaag is hij 126 kilometer lang. In Kolhorn heet hij Westfriesedijk en is hij provinciaal monument. Het beschermde dorpsgezicht (RCE gezicht 1465) draait om precies die patronen: dijk, water, wegen en paden, en de bebouwing erlangs.
Brand, kerk en de Streken
In 1788 verwoestte een dorpsbrand 24 huizen en de houten kerk. De Laurenskerk werd in 1791 en 1792 herbouwd, met een orgel uit circa 1725 dat in 1892 naar Kolhorn kwam. In de toren hangt een klok van Willam Butendiic uit 1418. In 1966 kocht het dorp de kerk; nu is het een dorpshuiskerk. De structuur van de Oude Streek en de Nieuwe Streek is goed bewaard gebleven. Wie er loopt, loopt door het dorpsgezicht.